Giới thiệu: Thanh toán là gì?
Cá nhân, doanh nghiệp và thậm chí cả chính phủ đều trao đổi tiền tệ để giao dịch hàng hóa hoặc dịch vụ. Việc trao đổi này được gọi là thanh toán. Trong khi đó, các bên liên quan tham gia tạo điều kiện cho các khoản thanh toán này tạo nên ngành công nghiệp thanh toán.
Vì người tiêu dùng thực hiện thanh toán mỗi ngày, khả năng xử lý các giao dịch này một cách nhanh chóng, an toàn và trên quy mô toàn cầu của ngành thanh toán là yếu tố then chốt để duy trì hoạt động kinh tế trên khắp thế giới. Để đảm bảo điều này, các bên liên quan khác nhau trong hệ sinh thái thanh toán đã thiết lập các tiêu chuẩn về cách thức xử lý các khoản thanh toán này theo thời gian.
Mặc dù các tiêu chuẩn này phần lớn giống nhau trên toàn thế giới, nhưng vẫn có một số khác biệt nhỏ giữa các quốc gia mà các bên liên quan cần lưu ý.
Trong bài viết này, chúng tôi sẽ hướng dẫn bạn cách thực hiện thanh toán, đi sâu vào cách thẻ được sử dụng và xử lý như một công cụ thanh toán. Chúng tôi cũng sẽ đề cập đến cách xử lý thanh toán tại Ả Rập Xê Út và cách Stitch có thể giúp các bên liên quan xây dựng các sản phẩm thanh toán.
Thanh toán được thực hiện như thế nào?
Ngành thanh toán cho phép người tiêu dùng thực hiện thanh toán với người bán cả trực tuyến và tại các cửa hàng truyền thống thông qua nhiều công cụ thanh toán. Dưới đây là một số công cụ phổ biến:
a. Tiền mặt: Tiền giấy và tiền xu vẫn là hình thức thanh toán cơ bản, nhưng đang dần giảm đi khi các phương thức kỹ thuật số trở nên phổ biến hơn.
b. Thẻ thanh toán: Thẻ trả trước, thẻ ghi nợ hoặc thẻ tín dụng có dải từ hoặc chip cho phép người tiêu dùng thực hiện thanh toán và truy cập vào nguồn tiền. Những thẻ này có thể ở dạng vật lý là thẻ nhựa hoặc dạng ảo trên điện thoại thông minh của người tiêu dùng.
c. Ví kỹ thuật số: Các ứng dụng như Apple Pay, Google Pay và mada Pay lưu trữ thông tin thẻ của người tiêu dùng dưới dạng thẻ được mã hóa (tokenized).
d. Chuyển khoản ngân hàng: Chuyển tiền từ tài khoản ngân hàng này sang tài khoản ngân hàng khác thông qua nhiều phương thức, bao gồm chuyển khoản điện tử qua các hệ thống như Sarie tại Ả Rập Xê Út (do Saudi Payments quản lý) hoặc các hệ thống quốc tế như SWIFT.
e. Mạng lưới thanh toán hóa đơn: Thanh toán hóa đơn và các khoản phí khác thông qua ứng dụng, bao gồm Sadad tại Ả Rập Xê Út (cũng do Saudi Payments quản lý).
Những bên chủ chốt trong ngành thẻ là ai?
Tập trung vào ngành thẻ, nơi bạn có thể thực hiện thanh toán bằng thẻ vật lý, thẻ ảo hoặc ví điện tử, có nhiều bên liên quan, mỗi bên đóng một vai trò riêng biệt. Họ cùng nhau đảm bảo các giao dịch thanh toán giữa người tiêu dùng và đơn vị chấp nhận thanh toán diễn ra nhanh chóng.
Các bên liên quan chính bao gồm:
Đơn vị chấp nhận thanh toán (Merchants): Các doanh nghiệp bán hàng hóa và dịch vụ cho người tiêu dùng.
Người tiêu dùng: Các cá nhân, như bạn và tôi, mua hàng hóa và dịch vụ từ các đơn vị chấp nhận thanh toán.
Cơ quan quản lý: Thông thường là các ngân hàng trung ương (như SAMA tại Ả Rập Xê Út) hoặc các cơ quan chính phủ thiết lập và thực thi các quy tắc, quy định nhằm đảm bảo tính ổn định và an toàn cho hệ thống thanh toán.
Tổ chức phát hành thẻ (Issuers): Thông thường là các ngân hàng hoặc tổ chức tài chính được cấp phép phát hành công cụ thanh toán cho người tiêu dùng để thực hiện thanh toán kỹ thuật số.
Đơn vị thanh toán thẻ (Acquirers): Các đơn vị cung cấp kênh thanh toán cho các đơn vị chấp nhận thanh toán để nhận thanh toán kỹ thuật số, cũng như thực hiện quyết toán giao dịch thay cho họ.
Tổ chức thẻ quốc tế (Card Schemes): Các đơn vị trung gian giữa tổ chức phát hành và đơn vị thanh toán thẻ, hỗ trợ xử lý thanh toán cho người tiêu dùng và đơn vị chấp nhận thanh toán.
Các tổ chức tài chính: Thường là các ngân hàng, tổ chức tín dụng và các đơn vị được quản lý khác có liên quan đến tiền tệ, hỗ trợ người tiêu dùng và đơn vị chấp nhận thanh toán quản lý tài chính của họ.
Các công ty FinTech & Doanh nghiệp: Các đơn vị chuyên tạo ra những sản phẩm và giải pháp thanh toán sáng tạo, thường là các giải pháp dựa trên công nghệ, đòi hỏi sự hợp tác với các thành viên khác trong hệ sinh thái thanh toán để có thể hoạt động như một thực thể duy nhất phục vụ khách hàng.
Thẻ được sử dụng để thực hiện giao dịch như thế nào?
Hãy cùng tìm hiểu những gì diễn ra khi người tiêu dùng sử dụng thẻ để thanh toán tại các cửa hàng truyền thống và trực tuyến.
Giao dịch tại cửa hàng truyền thống
Khi người tiêu dùng sử dụng thẻ để mua hàng, các cơ chế xác thực sẽ được kích hoạt để đảm bảo họ là chủ sở hữu hợp pháp của phương thức thanh toán đó.
Đây là lúc mã PIN thẻ phát huy tác dụng — chúng được dùng để xác minh rằng người đang sử dụng thẻ là người dùng được ủy quyền theo quy định của tổ chức phát hành thẻ.
Đối với việc xác thực thẻ vật lý, chip nhúng và dải từ trên thẻ đóng vai trò quan trọng. Chúng được dùng để xác minh rằng chiếc thẻ đang sử dụng là thẻ gốc do ngân hàng phát hành, thay vì thẻ giả mạo do kẻ gian tạo ra từ thông tin thẻ bị đánh cắp. Các kênh tiếp nhận thanh toán từ phía đơn vị chấp nhận thanh toán/bên thanh toán trong trường hợp này là các thiết bị thanh toán vật lý, chẳng hạn như máy POS.
Giao dịch thương mại điện tử (ECOM)
Khi người tiêu dùng sử dụng thẻ trực tuyến, họ bắt buộc phải nhập thêm các thông tin xác minh thay thế cho chip và/hoặc dải từ. Đây là lúc xác thực đa yếu tố (như nhập mã OTP) được yêu cầu, bên cạnh việc nhập các thông tin thẻ cơ bản (như số thẻ, ngày hết hạn và mã CVV), nhằm tạo thêm một lớp bảo mật chống lại kẻ gian.
Các kênh tiếp nhận thanh toán từ phía đơn vị chấp nhận thanh toán/bên thanh toán trong trường hợp này là các thiết bị thanh toán vật lý, chẳng hạn như máy POS.
Thanh toán bằng thẻ được xử lý như thế nào?
Đằng sau mỗi giao dịch thẻ là một quy trình đảm bảo rằng sau khi thanh toán được thực hiện, giao dịch đó sẽ được xử lý an toàn giữa người tiêu dùng và đơn vị chấp nhận thanh toán.
1. Ủy quyền
A. Giao dịch tại điểm bán (Card-Present)
Sau khi người tiêu dùng bắt đầu thanh toán tại cửa hàng, thiết bị của đơn vị chấp nhận thanh toán sẽ ghi nhận thông tin thẻ và gửi chi tiết giao dịch đến tổ chức thẻ liên quan. Quá trình thu thập và gửi thông tin này là một quy trình phức tạp thường do đơn vị xử lý thanh toán (acquirer processor) quản lý. Trách nhiệm chính của đơn vị này là tạo điều kiện kết nối giữa đơn vị chấp nhận thanh toán và tổ chức thẻ. Sau khi tổ chức thẻ nhận được giao dịch, họ sẽ gửi đến tổ chức phát hành thẻ tương ứng để thực hiện các bước kiểm tra (ví dụ: kiểm tra số dư tài khoản của người tiêu dùng) trước khi quyết định phê duyệt hoặc từ chối giao dịch. Đây cũng là một quy trình phức tạp thường do đơn vị xử lý của tổ chức phát hành (issuer processor) quản lý.
B. Giao dịch không tại điểm bán (Card Not Present)
Khác với quy trình thanh toán tại cửa hàng truyền thống như đã giải thích ở trên, quy trình thanh toán trực tuyến có sự khác biệt. Đối với giao dịch trực tuyến, cổng thanh toán được sử dụng thay vì thiết bị POS vật lý. Các cổng thanh toán này chuyển hướng yêu cầu thanh toán đến đúng danh mục của tổ chức thẻ, từ đó tạo điều kiện gửi giao dịch đến đúng tổ chức phát hành để nhận phản hồi ủy quyền. Sau khi người tiêu dùng nhập thông tin thẻ (số thẻ, ngày hết hạn và CVV) trên trang thương mại điện tử khi thanh toán, họ thường được chuyển hướng đến trang xác thực đa yếu tố (MFA) do tổ chức phát hành quản lý để thực hiện bước bảo mật bổ sung. Để hỗ trợ các cổng thanh toán chuyển hướng MFA một cách liền mạch, các tổ chức thẻ (như mada, Visa và Mastercard) cung cấp dịch vụ danh mục chứa danh sách các URL chuyển hướng của tất cả các tổ chức phát hành. Các tổ chức thẻ cũng thường cung cấp bộ công cụ chuyển hướng cho đơn vị chấp nhận thanh toán để đảm bảo việc chuyển hướng được thiết lập chính xác.
2. Quyết toán
Trong cả hai trường hợp, tổ chức thẻ tham gia vào giao dịch cũng sẽ thực hiện quyết toán với các bên liên quan, bù trừ giao dịch giữa họ và phân xử mọi tranh chấp có thể phát sinh.
Tần suất quyết toán thường diễn ra qua nhiều chu kỳ, tùy thuộc vào mối quan hệ của từng tổ chức phát hành và tổ chức thanh toán trong mạng lưới của họ cũng như nhiều yếu tố khác, bao gồm cả rủi ro trách nhiệm.
Giai đoạn này bao gồm quy trình đối soát nhằm đảm bảo hệ thống ghi chép giữa các bên liên quan được đồng bộ và không có sự sai lệch nào giữa số dư phải thu và phải trả của mỗi tài khoản. Quy trình này thường được quản lý thông qua việc trao đổi tệp tin với tần suất đa dạng như đã đề cập trước đó.
Cần lưu ý rằng các giao dịch nội bộ ngân hàng (giữa các tài khoản trong cùng một ngân hàng) diễn ra nhanh chóng và đơn giản hơn so với giao dịch liên ngân hàng (giữa các tài khoản ở các ngân hàng khác nhau) vì tổ chức thẻ không cần phải tham gia. Điều này đôi khi được gọi là giao dịch On Us.
Sau khi tổ chức thẻ quyết toán giao dịch, tổ chức phát hành tương ứng sẽ chuyển tiền từ tài khoản của người tiêu dùng sang tổ chức thẻ, sau đó tổ chức này sẽ chuyển tiền đến ngân hàng của đơn vị chấp nhận thanh toán để quyết toán với tài khoản cuối cùng. Điều này cho phép tài khoản của đơn vị chấp nhận thanh toán được ghi có số tiền thanh toán từ tổ chức thanh toán của họ, đồng thời tài khoản của người tiêu dùng bị ghi nợ.
Lưu ý rằng tài khoản của người tiêu dùng luôn bị ghi nợ ngay lập tức, trong khi tài khoản của đơn vị chấp nhận thanh toán thường được ghi có sau khi hoàn tất quy trình quyết toán, có thể mất một hoặc hai ngày, đôi khi được gọi là T+1 hoặc T+2.
Stitch, đối tác thanh toán của bạn tại Ả Rập Xê Út
Như chúng tôi đã trình bày trong bài viết hôm nay, ngành thanh toán bao gồm nhiều bên liên quan cần phối hợp chặt chẽ với nhau để đảm bảo các giao dịch giữa người tiêu dùng và đơn vị chấp nhận thanh toán được xử lý một cách liền mạch. Suy cho cùng, việc hiểu rõ cách thức hoạt động và cập nhật các thay đổi là điều cần thiết để đảm bảo cơ sở hạ tầng vận hành phù hợp với Tầm nhìn 2030 của Ả Rập Xê Út, nhằm hiện đại hóa nền kinh tế của Vương quốc.
Không chỉ là một nền tảng đổi mới, Stitch còn cung cấp sự hỗ trợ và chuyên môn cần thiết để điều hướng những phức tạp trong bối cảnh thanh toán tại Ả Rập Xê Út. Với tư cách là đơn vị xử lý phát hành, chúng tôi đảm bảo tích hợp liền mạch các giải pháp thanh toán mới với các bên liên quan (như các tổ chức thẻ như mada), tuân thủ các tiêu chuẩn cao trên khắp Vương quốc Ả Rập Xê Út.
Các ngân hàng, công ty Fintech và doanh nghiệp có thể tin tưởng vào cơ sở hạ tầng, nền tảng và sự hỗ trợ vững chắc của chúng tôi để triển khai các giải pháp thanh toán mới một cách nhanh chóng, hiệu quả và an toàn.
Nếu bạn đang đổi mới trong lĩnh vực thanh toán và muốn đẩy nhanh lộ trình gia nhập thị trường, hãy liên hệ với chúng tôi để tìm hiểu thêm về cách chúng tôi có thể hỗ trợ bạn trong hành trình này.
